Lạc tâm các, Văn

VỀ MỘT BÀI CA DAO CŨ Ở PHÚ YÊN

Posted on by Admin
01
Th11

– MỘT CHÚT DUYÊN… TÁN PHÉT

Cách đây mấy hôm, nhân chuyện  tán phét văn nghệ văn gừng với một người bạn mới quen, bà bạn có mail cho tôi một đoạn trong bài ca dao cũ nói về trận lụt kinh hoàng năm Giáp-Tý-1924-ở Phú Yên và nói chờ lúc rảnh rổi sẽ đi sưu tầm cho đầy đủ rồi sẽ có một bài viết về đề tài này cho..vui.

Đoạn mở đầu bốn câu người bạn mail cho tôi như sau:

Giáp tý Cảnh tịnh cửu niên

Trời làm bão lụt Phú Yên cơ hàn

Tuy Hoà cho đến Tuy An

Đồng Xuân phủ cũ nước tràn đầy sông..

Với bất kỳ ai là người Phú Yên có kiến thức phổ thông, bất luận niên kỷ già trẻ thế nào, khi nghe đến bốn câu như trên đều biết ngay là đã có sự sai lệch, sai trật ngay từ đầu dù có biết hay không những bản của bài này đã có trong dân gian Phú Yên.

Dĩ nhiên là tôi đã hỏi lại là bạn tìm thấy bản in hay lời truyền miệng. Bạn trả lời là chỉ nghe qua trong một cuộc chuyện… cũng thoản qua với một cụ cao niên ở Phường Nhất, tp Tuy-Hoà. Bạn chưa có động thái gì về sự ghi nhận này, chỉ là một cái “tứ” thoáng qua. Tôi chỉ cần bảo cho bạn nhớ lại rằng năm Giáp-Tý-1924 là thuộc triều Nguyễn thời vua Khải-Định, làm gì có niên hiệu “Cảnh-Tịnh”; và “nước tràn đầy sông”… thì cũng không nhất thiết là bão lụt gì ghê gớm đến nỗi dân gian phải ghi nhớ; là đủ “bổn phận” và tư cách bạn bè. Một tay cũng đã từng viết… lách như bà bạn tôi thì không phải là không biết về  mấy chi tiết này. Chẳng qua là chị chỉ ghi nhận ở bước đầu thế thôi.

Chuyện với bạn xong rồi, nhưng sau đó tôi cứ phân vân mãi. Liệu có nên đưa “đề tài” này ra không? Hiện nay ai đang có bản “chính thống” hoặc bản lưu hành trong dân gian đầy đủ nhất, toàn bài từ câu đầu đến câu chót..? Tôi “lấn quấn” với mấy câu hỏi này, ít ra, cũng vài năm nay.

 

  • VỀ BÀI “CA DAO” BÃO LỤT Ở PHÚ YÊN 1924..

Cách đây vài năm, cũng do cái… máu tán phét, tôi lọt vào một cuộc trà rượu của mấy ông già. Về niên kỷ, các cụ đối với tôi, đều đáng là bực ông bà cha chú, nhưng bởi những mối quan hệ… trời đất lăng nhăng nên chúng tôi vẫn cứ… anh anh em em và tôi “ba lém” ra điều “biết tuốt” để cuối cùng có được một bản của bài ca dao nói trên – bản chép tay theo lời kể – mà theo sự hiểu biết ếch ngồi đáy giếng của tôi, là bản dài nhất, có vẻ nguyên bản chính thống nhất, dầu chưa có đoạn kết của bài “ca dao” này.

Trước hết, để tiện việc đề cập, tôi tạm xếp bài “thơ-vè” đang được nói đến  là thuộc thể loại ca dao bỡi hình thức và nội dung thể hiện. Về hình thức, bản tôi đang có là 97 câu lục bát, tuy có chỗ không chỉnh lắm về niêm luật, âm vận nhưng nói chung là lục bát, một hình thức quen thuộc của tuyệt đại đa số ca dao trong văn học dân gian. Về nội dung bài đề cập, tuy là tường thuật lại sự kiện nhưng vẫn thể hiện những tình cảm, những xúc động cảm thương đặc trưng theo nội dung của những câu ca dao phổ thông nhất. Do vậy, tôi xin gọi đây là một bài ca dao. (Tác giả Nguyễn-Đình-Tư thì gọi là bài Vè). Một bài ca dao địa phương, xuất hiện ở tỉnh Phú Yên, sớm nhất là cuối năm 1924, hoặc, khả dĩ hơn, là đầu năm 1925.

Là người Việt, nhất là người gốc Trung-Trung-Bộ, hay cụm hơn nữa là người Phú Yên, chắc hẳn ai cũng biết đến câu: “Ông tha mà Bà chẳng tha. Còn làm cây lụt hăm ba tháng mười”.

Tôi không rõ cái “hăm-ba-tháng-mười” đó xuất hiện từ bao giờ; hăm-ba-tháng-mười đầu tiên là vào năm nào. Nhưng chắc chắn là vào các ngày 22-23-24 mà ngày chính là 23 tháng mười âm lịch năm Giáp-Tý= 18-19-20/11/1924 đã xảy ra một trận bão lụt kinh hoàng trên toàn tỉnh Phú Yên.

Tôi không có những số liệu thống kê cụ thể, chính thống-mà thiển nghĩ cũng chẳng ai có được- về sự thiệt hại, hậu quả tàn khốc của trận lụt năm đó đối với người và đất Phú Yên. Nhưng kể từ năm đó cho đến nay-2014- Phú Yên cũng đã “trải qua” những trận lũ lụt lớn như đận 1990 hay như mới đây, cơn lũ năm 2009, một cơn lũ ập trong đêm khủng khiếp đã “xoá sổ” toàn bộ xóm Trường với 57 hộ gia đình ở thôn Triêm-Đức, xã Xuân-Quang 2, huyện Đồng-Xuân, làm thiệt mạng 18 người trong xóm đó; gây xúc động rộng rãi trong cả nước, và phần nào đó, ra nước ngoài, đến nỗi một tổ chức từ thiện của Thuỵ sĩ, sau đó, đã giúp tái định cư xóm Trường vào khu vực tránh lụt cao hơn. Nhưng đã chẳng có một sự ghi nhận nào đó trong dân gian qua hình thức thơ, ca, hò vè chi cả. Dĩ nhiên là hình thái, mức độ, phương tiện lưu truyền thông tin mỗi thời phải khác nhau. Thời năm 1924, để ghi nhớ, lưu truyền thì phương tiện, phương cách chỉ có thế. Như cách bà ngoại tôi kể thêm hay hát một đoạn trong bài ca dao này trong những câu hát ru tôi hồi giữa thế kỷ trước.

Về các tài liệu đã in ấn và chính thức phát hành rộng rãi về sự kiện này, tôi chỉ có trong tay cuốn Non Nước Phú Yên của Nguyễn-Đình-Tư, bản phát hành năm 2004 do nhà Thanh niên tái bản. (Bản in lần đầu 1964, tôi bị cháy “hồi nẳm”) và tôi tin vào những điều trong sách này đề cập, bỡi từ lâu, các bậc trí giả trong địa phương Phú Yên và nói chung ở trong Nam đều công nhận đó là một cuốn “địa-phương-chí” có giá trị và tác giả Nguyễn-Đình-Tư là một cây viết nghiêm cẩn. (Tuy rải rác trong cuốn này, vẩn có những tiểu tiết cần xét lại. Như ở chương V, mục Sông ngòi, tại trang 39, tác giả viết… “Sau sông Ba có sông Cái quan trọng vào hạng nhì. Sông Cái hay sông Cây Dừa, dài khoảng 150 cây số….”. Tôi không rõ tác giả căn cứ vào tài liệu nào để bảo sông Cái còn gọi là sông Cây Dừa, chứ theo tôi, và cũng theo những tài liệu về địa lý phổ thông như cuốn Địa Dư Phú Yên của Trần Sĩ, (đọc lâu rồi, nhớ là thế, nay sách lại không có trong tay để mà “nói có sách..”) cùng dân gian truyền miệng thì sông Cái còn có tên gọi là sông Kỳ Lộ mới đúng hoặc là phổ biến hơn. Đoạn này tôi đặc biệt hướng đến những người đọc là dân Phú Yên, có gì đúng sai, xin các vị hiệu đính cho… con trẻ ngày sau thêm… chuẩn xác.).

Theo cuốn Non Nước Phú Yên của Nguyễn-Đình-Tư như tôi vừa giới thiệu sơ ở trên, ở chương VII, mục Khí hậu, trang 58, tác giả viết…

“Nói tới bão lụt, người dân Phú Yên không quên được cái lụt năm Giáp-Tý (1924); một trận lụt kinh nhủng, vừa mưa to, vừa bão lớn, tàn phá khắp tỉnh, thiệt hại không biết bao nhiêu mà kể về nhân mạng và tài sản.

Cái thảm cảnh ấy tại vùng Sông Cầu đã được ông Nguyễn-Đình-Cầm tả lại trong vài nét sau đây: …(đoạn này ông dẫn lại của Trần Sĩ và Nguyễn-Đình-Cầm trong Địa Dư Phú Yên các tác giả tự xuất bản năm 1933. Mà cụ Trần Sĩ vốn là dân Tuy An, lại là một nhà giáo rất có uy tín, có kiến thức và tư cách rất đáng kính trong giới có học ở Phú Yên, hậu duệ cụ để lại cho đời cũng đến… ba ông tiến sĩ. Sách lại viết từ năm 1933 về trước, chỉ cách sự kiện chưa đầy mười năm, nên rất đáng tin, nhưng vẫn không có những số liệu cụ thể.)…

…Còn tại vùng Tuy Hoà, ông Chức Phương ở thôn Phú Lạc đã tường thuật trận bão lụt trong một bài vè khá dài. Chúng tôi xin trích một vài đoạn dưới đây…”

Và ông (NĐT) đưa vào 3 trích đoạn. Không thấy ông cho biết là dẫn nguồn từ đâu, bản in ấn ở tài liệu nào hay dân gian truyền khẩu.

Đoạn dẫn thứ nhất từ câu đầu tiên:

Giáp-tý Khải-Định cửu niên..

Đến câu thứ 20 :

Nhà sàn kèo cột rui mầm còn chi… thì đối sánh giữa bản in của Nguyễn-Đình-Tư (từ đây xin gọi tắt là NĐT) và bản viết-tay-lưu-truyền (cũng xin gọi tắt là VT) mà tôi có được không có gì sai lệch lắm. Chỉ có ba câu 6,7,8 bản NĐT là..

…Dưới biển sóng “dậy” trên đồng nước dâng

Nhà cao” nước lội nửa lưng

Nhà thấp đá mái nước “bưng” trôi nhà..

Thì bản VT là:

…Dưới biển sóng “nhảy” trên đồng nước dâng

“Gò cao” nước lội nửa lưng

Nhà thấp đá mái nước “dâng” trôi nhà..

Đoạn dẫn thứ hai từ câu 25 đến câu 32 thì đối sánh giữa hai bản như sau:

Bản NĐT là:

… Tuổi xanh má phấn da thơm

Tóc dài bết gót dính chơm dính chà

Hài nhi lên bảy lên ba

“Gỗ trôi sóng dập” dưới nhà vách chôn

“Hiệp-Đồng” chết hết bảy thôn

Người nào còn sống chạy dồn lên non

“Nậu” già chết đứng bồng con

Trai tơ chết vợ gái non chết chồng…

Thì bản VT là:

…Tuổi xanh má phấn “môi” thơm

Tóc dài phết gót dính chơm dính chà

Hài nhi lên bảy lên ba

“Gỗ đằng nước chảy” dưới nhà vách chôn

“Hoà-Đồng” trôi chết bảy thôn

Người nào còn sống chạy dồn lên non..

Và cuối cùng là đoạn trích dẫn thứ ba gồm 5 câu:

…Sơn Hoà lúa nếp mục vàng mốc meo

Củng Sơn, Thạnh Hội, Hoa Chiêu.

Đồng Cam, Đất Đỏ hư nhiều bắp khoai.

Phủ trong cho chí chợ ngoài

Hết bốn phủ huyện thuỷ tai nghe đều!

Thì đoạn này trong bản VT không có. (Do dị bản hay chưa ghi chép được thì tôi không biết).

Xét qua sự khác biệt trong hai bản ở những từ, cụm từ tôi để trong ngoặc kép, chúng ta có thể thấy là sự dị biệt, sai khác không nhiều, không lớn lắm. Có những chữ ta thấy dùng ở câu này bản này thì có vẻ hợp lý hơn ỏ bản kia và ngược lại. Mà cái đó không phải là mục đích chính của bài này.

Bài ca dao này, do cách phổ biến chính thức duy nhất là truyền khẩu và chép tay luân lưu khá lâu ở thời kỳ đầu nên những “dị bản”, lệch nhau, khác biệt nhau là không tránh khỏi. Ở một mức độ nào đó, nó cũng ở vào tình trạng khác biệt một số từ nhưng không làm thay đổi sự kiện, ý nghĩa mà bài thơ nhằm thể hiện, tương tự như bài thơ được cho là do Liễu-Hạnh công chúa giáng bút, xuất hiện đâu khoản năm 1940, dù sau đó có bản in ở Hà-Nội tầm 54-55 và bản in ở Sài Gòn hồi năm 1964.

Trở lại với bài ca dao đang xét, có lẽ chúng ta cũng nên tìm hiểu xem ai là tác giả và thời điểm sáng tác là khi nào? Nói vậy thì có vẻ như tác giả Nguyễn-Đình-Tư đã đúng khi gọi nó là bài vè, còn tôi thì trật lất khi đã xếp nó vào thể loại ca dao. Bỡi vì là “Vè” thì có thể chỉ ra tác giả và thời điểm xuất hiện chứ ca dao thì tác giả tuyệt đối là vô danh, khuyết danh và thời điểm ra đời là mông lung mờ mịt và vô phương tra cứu; nếu có thể, cũng chỉ “án chừng” chứ khó mà nêu ra ngày tháng năm cụ thể. Cái “lý sự cùn” của tôi chỉ ở chổ là: Đã gần một thế kỷ trôi qua, bài thơ khá mập mờ về tác giả. Lại chẳng có một bản in ấn chính thống để phổ biến chính thức. Trong dân gian lại lưu truyền những “dị bản” có những từ, những lời khác nhau. Hình thức lại là thể thơ lục bát, một thể đặc trưng của ca dao – trong khi thơ – vè thường là thể tứ ngôn, ngũ ngôn chứ hiếm bản làm bằng thơ lục –bát. Cho nên, theo tôi, đến nay, 2014, ta có thể gọi bài “Trận lụt Giáp-Tý 1924” là ca dao coi bộ ..ổn hơn là gọi bằng Vè.

Về thời điểm xuất hiện, như tôi đã nêu ở trên là khoảng cuối năm 1924, mà khả dĩ nhất là vào đầu năm 1925. Bởi vì trận lụt xảy ra vào 23 tháng mười âm lịch thì đã vào hạ tuần tháng 11 năm 1924. Sau cái cơn kinh hoàng đó thì mọi người còn phải dốc công sức, tinh thần vào việc khắc phục hậu quả, ổn định cuộc sống. Chỉ đến dịp Tết Giáp-Tý–Ất-Sửu mới thảnh thơi đôi chút, có rượu có trà mới “bình tâm” mà “làm văn chương”. Thì đã qua năm 1925 là vậy. Đó cũng lại là một cái “lý sự méo mó” nữa của tôi, chứ thật tình, cho đến giờ này, tôi chẳng biết chính xác là bài “thơ-vè-ca-dao” đang xét ra đời vào ngày tháng  năm nào. Ngay cả Nguyễn-Đình-Tư trong sách thượng dẫn cũng không nói đến.

Về tác giả, thì như đã dẫn, trong Non Nước Phú Yên cũng chỉ nói vắn tắt là… “ông Chức Phương ở thôn Phú Lạc đã tường thuật trận bão lụt trong một bài vè khá dài”. Chỉ chừng đó. Và tôi cũng chỉ biết thêm theo lời kể của các cụ trong cuộc trà rượu năm nọ là vị Trùm chức, một chức sắc trong làng thời đó, đứng dưới ngũ hương, có tên là Phương- Nguyễn-Kỳ-Phương, lại có người bảo là Nguyễn-Quế-Phương nên thường gọi là Chức Phương, là người đã sáng tác ra bài chúng ta đang xét. Điều này chẳng có gì chắc chắn cả. Mà ngay cái tên Phương, Chức Phương cũng chưa hẳn đúng là tên “khai-sinh”, “căn-cước” của người được đề cập. Bởi vì chúng ta thừa biết vô khối trường hợp ông hương kia ông xã nọ tên thường gọi là thế nhưng tên “căn cước”, “khai sinh” chẳng phải là vậy. Ví dụ có một ông lý trưởng tên Nguyễn-Thuyết, tên chính danh trong “căn cước” đàng hoàng, thứ của ông trong gia đình cha sanh mẹ đẻ là thứ thừa (chín, mười, dư,thừa, út, chót..), con đầu lòng của ông tên Tờ; vậy là dân chúng trong làng ngoài xã chỉ gọi là ông xã Thừa hay ông xã Tờ, mọi người đều biết cái ông ấy là ông xã Thừa hay xã Tờ mà rất hiếm người biết ông ấy là ông xã -lý trưởng- Nguyễn Thuyết.

Có hay không một ông Chức Phương; và có phải đúng là ông Chức Phương đã sáng tác ra cái bài “Giáp tý Khải Định cửu niên..” kia, đối với tôi, còn là việc phải làm.

 

  • XIN CÁC VỊ BỔ SUNG CHỈ GIÁO.

Đến đây thì quý vị độc giả đã rõ về tôi hai điều là lười và dốt. Tuy vậy, tôi cũng hơi siêng… nghĩ về các cụ cao niên mà tôi quen biết như đã nói ở trên. Các cụ ấy giờ cũng đã yếu lắm rồi. Đi lại đã khó khăn. Chỉ còn đi bộ vài ba trăm thước, cùng lắm là độ nửa cây số quanh chòm xóm láng giềng. Sự chuyện vãn trao đổi giao lưu lại càng ít dịp. Thản hoặc có khi tôi thạt ghé qua để kiếm tợp rượu ngụm trà, có cụ vẫn cứ nhắc: “ông” cố kiếm cho trọn đủ cái bài ấy nhé. Chẳng để làm chi nhưng mình nên “tầm” cho trọn vẹn để mà yên lòng, hoạ hoằn con cháu nó có ghé mắt đến thì biết được xứ mình, ông bà mình đã trãi qua cảnh thế thế…

Do vậy mà hôm nay tôi mạnh dạn chép ra đây toàn bộ 97 câu theo bản chép tay mà tôi có được từ các cụ để mong được bổ sung và chỉ giáo thêm. Bản đó như sau:

Giáp tý Khải Định cửu niên

Trời làm lũ lụt Phú Yên cơ hàn.

Tuy Hoà cho thấu Tuy An,

Đông Xuân phủ cũ , mấy làng gần sông

Đá bia, chờm hởi , Cù mông,

Dưới biển sóng nhảy trên đồng nước dâng.

Gò cao nước lội nửa lưng,

Nhà thấp đá mái, nước dâng trôi nhà.

Mưa dầm tại bữa hăm ba

Sáng ngày hăm bốn nước hoà vô sân

Đầu hôm sấm sét vang rân

Gió nam thổi kiệt ước chừng canh ba

Còn đương dọn dẹp trong nhà

Bất day xuống chướng phá mà cữa phên

Canh tư trăng hé hừng lên

Ba đào chuyển động vách nền rã tan

Đình chùa miễu lẫm các làng,

Long đình, hương án,lọng tàn đòn âm

Sắc thần, phủ ý ước ngâm

Nhà sàn kèo cột rui mầm còn chi

Áo quần dồn bỏ va-ly

Rương da tráp bách quế thì cũng trôi

Nhà cặp trổ nóc lên ngồi

Quéo tay rụng xuống sóng nhồi lộn rơm

Tuổi xanh má phấn môi thơm

Tóc dài phết gót dính chơm dính chà

Hài nhi nên bảy nên ba

Gỗ đằng nước chảy, dưới nhà vách chôn

Hoà Đồng trôi chết bảy thôn

Người nào còn sống chạy dồn lên non

Đàn bà chết đứng bồng con

Trai tơ chết vợ gái non chết chồng

Của tiền sạch sẽ tay không

Gia tài tận tuyệt nhạn hồng cách xa

Hăm lăm ngày mới sáng ra

Xốc nồm gió thổi mưa sa trắng trời

Trẻ già bao chiếu làm tơi

Kiếm chổ gò mả tìm nơi cất chòi

Trèo lên trên động mà coi

Giòng sông nước chảy đầu mồi lao xao

Chuồn heo, cũi ngựa, quỳnh lao

Rương xe ván mã lộn nhào trống chiên

Giầu sang mất đồng mất kiềng

Ướt gạo trại dột không yên chỗ nằm

Cả tỉnh chết hết mấy trăm

Ghe bầu thuyền giã tấp nằm trên khô

Trong chùa thầy tụng nam mô

Ngoài bàn Phật gỗ mõ đồ linh đinh

Cuồn phong một trận tan tành

Heo ươn gà nức bò sình bụng to

Chó mèo gà vịt trâu bò

Dảnh chân trôi tấp đầy gò tanh hôi

Xế qua nước mới giựt hồi

Dân nằm mặt nước quan ngồi sao yên

Phú Lạc, Đa Ngư, Phước Giang

Lạc Nông, Thạch Tuấn về làng Phú Khê

Nhà trôi người chết chỉn ghê

Thọ Lâm, Hoà Hiệp thuộc về Hoà Đa

Phú Lễ sông cạn chảy qua

Phú Lâm, Phú Nhuận chảy hoà Thạnh Lâm

Uất Lâm, Đông Mỹ, Phước Lâm

Rừng ngang hà bạc thuỷ xâm chín làng

Làm tờ mục hạ trình quan

Số mục mỗi làng già trẻ khai ra

Đem về tìm kiếm thây ma

Biểu trong thân thích lại mà chôn sơ.

Người nào trôi tấp bụi bờ

Vác cuốc dập lại đừng chờ quách quan

Chết trôi không chiếu không màn

Không thầy đánh vía khai quang truy hồn

Tỉnh toà trường học nha môn

Ngói bay nghiên bể cảnh bồn ngã lăn

Trời sao bẻ lá không ngằn

Cây to gãy đọt nhánh giăng chật đàng

Sứ tư vào toà Nha-Trang

Phủ sức cầu đàn xe chở gạo ra

Quan hai hiệp phủ Tuy-Hoà

Trợ cơ chẩn mễ mỗi nhà hai lon

Lãnh về nấu cháo nuôi con

Lãnh gạo Sài Gòn tàu khói chở ra

Tháng chín hư hại người ta

Sau bồi cây lụt hăm ba tháng mười

Trời làm thiên hạ đều hư

Gia cư thổ mộ đền từ chẳng yên

Nhân dân cho thấu quan viên

Lầu cao toà rộng trính xuyên xiêu dầy

Nước lớn hơn ba thước tây

Thượng bạn chặt chuối đốn cây làm bè

Hạ bạn vợ nói chồng nghe

Vác sõng vào hè chở mẹ con tôi

Nhà nghèo không đất cắm dùi

Cửa nhà trôi nổi không biết chui chổ nào

Cõng con dắt vợ rong rào

Bò trâu thì kiếm nổng cao mà nằm

Gió to trời tối mưa dầm

Đuốc đèn kêu hú kiếm tầm giỏ bao

Giàu trôi lẫm lớn bồ cao

………………………….

Bản chép tay tôi có được 97 câu đến đây là đứt đoạn. Theo lời cụ Sáu  Trổ ở phường Phú Lâm, tp Tuy Hoà, người cho tôi bản này, thì sau một thời gian tự sưu tầm và trao đổi  với các bạn đồng niên không thu kết quả được mấy, rồi có một duyên may đưa cụ đến với cụ Trần Soi ở thôn Uất-Lâm, xã Hoà-Hiệp Bắc vào năm 2000 và được cụ Trần Soi-Lúc bấy giờ đã 90 tuổi- đọc thuộc lòng cho nghe và cụ Sáu Trổ đã ghi lại. Người đọc kẻ ghi đến câu “Giàu trôi lẫm lớn bồ cao” thì cụ Trần Soi mệt. Cụ Sáu Trổ phải ra về. Chưa có dịp quay lại để xin chép tiếp thì cụ Trần đã quy tiên. Từ bấy đến nay cũng đã 14 năm trôi qua, cụ Sáu vẫn “tìm tòi lục lọi” mà cũng chẳng tìm được gì hơn.

X  X  X

Một trận bão lụt làm “Cả tỉnh chết hết mấy trăm” và những thảm cảnh đã được “tả thực” trong bài ca dao chắc đã cho chúng ta hình dung được mức độ nghiêm trọng và lớn lao của thảm hoạ thiên tai đã xảy ra cho người và đất Phú Yên, mà lại trong điều kiện, hoàn cảnh xã hội lúc bấy giờ -năm 1924- là khủng khiếp và tang thương đến dường nào. Một sự biến lớn lao kinh khiếp như thế mà văn hoá dân gian Phú Yên chỉ lưu truyền lại một bài ca dao- tuy khá dài, chắc chắn là hơn trăm câu, tôi thiển nghĩ vẫn cho là ít. Một tác phẩm văn hoá dân gian xuất hiện ở quê mình mới chưa tròn một thế kỷ mà tôi còn quá mù mờ, không rõ nguồn, không biết kết thì quả là tôi vừa dốt vừa lười. Rồi lại chợt nghĩ, trong dân tình Phú Yên, chắc không ít người lưu giữ những bản truyền khẩu na ná như bản “Giáp tý Cảnh-Tịnh cửu niên” mà bà bạn tôi được nghe cũng từ một vị cao niên như tôi đã kể ở mấy dòng đầu bài.

Cho nên, hôm nay, với bài này, tôi xin các vị, là người Phú Yên, hoặc là có hiểu biết về văn hoá dân gian, về lịch sử, biến cố xã hội của tỉnh Phú Yên có liên quan, hoăc xoay quanh trận lụt năm 1924 và bài ca dao đang đề cập vui lòng  bổ sung và chỉ giáo cho những điều tôi còn khiếm khuyết .

Cụ thể những điều tôi mong được tìm hiểu thêm-mà không chắc hẳn là chỉ riêng tôi- là:

– Toàn văn và nguyên tác của bài “Giáp Tý Khải Định..

-Xác định có tác giả cụ thể là ai? Tiểu sử tác giả?

-Thời điểm và hoàn cảnh ra đời của bài này.

-Bài này đã được in ấn lần nào chưa, in ở đâu v.v…

Tôi không đồng tình… với bà xã tôi, vừa mới khi nãy giục tôi đi ngủ chớ “thức khuya, hút thuốc, muỗi cắn, đổ bệnh. Khéo là cái đồ rỗi hơi”. Mà nghĩ rằng, có đôi lúc chúng ta cũng phải “rỗi hơi” để lưu giữ một điều gì đó, cái gì đó. Nếu có duyên may, bài viết này của tôi lọt đến tai đến mắt những vị đã có công sức nghiên cứu, sưu tầm về văn hoá dân gian Phú Yên như các cụ N.Đ.C., T.S.H. và được các cụ có nhã lòng chỉ giáo thì quý hoá xiết bao.

Lời chót, xin cảm ơn quý cụ Sáu Biện, Sáu Trổ ở P.Phú-Lâm, TP.Tuy-Hoà và vài cụ khác, không cho phép tôi nêu danh, đã kể chuyện, cung cấp tư-liệu-truyền-khẩu để tôi làm bài viết này.

Sau đêm ăn độ M.U., vui quá.

          LANG VƯỜN

155 thoughts on “VỀ MỘT BÀI CA DAO CŨ Ở PHÚ YÊN”

  144. Verde Casino Einzahlungsmethoden says:

    Das casino verfügt über eine responsive Plattform, die sich automatisch an jedes Gerät anpasst. Regelmäßige Turnier-Events bieten zusätzliche Gewinnmöglichkeiten. Die klassischen Tischspiele Blackjack, Roulette und Baccarat stehen in gestochen scharfer HD-Qualität zur Verfügung. Die Tische sind 24 Stunden täglich verfügbar und bieten verschiedene Einsatzlimits für jeden Spielertyp.
    Du kannst alle Spiele, inklusive Game Casino No Deposit Bonus, mit einem Fingertipp spielen. Das RoyalGame Online Casino lässt dich überall spielen. Spieler finden hier alles, was sie wollen – von Tischspielen bis Crash-Games. Diese Kombination aus Freispielen und Aktionen macht das Royal Game Casino besonders. Neben dem Einzahlungsbonus bekommst du 200 Freispiele für Slots. Das Royal Game Casino bietet neuen Spielern einen tollen Willkommensbonus.
    The royal game erwartet dich mit großzügigen Boni und täglichen Aktionen. Das royalgames Portfolio umfasst hunderte Spiele von Top-Anbietern. Es liegt in Ihrer Verantwortung sicherzustellen, dass Sie die lokalen Gesetze und Vorschriften einhalten, bevor Sie sich registrieren oder spielen.

    References:
    https://online-spielhallen.de/lucky-dreams-casino-mobile-app-dein-traum-vom-spielen-unterwegs/

  145. Avantgarde Casino exklusive Vorteile says:

    Wer die Kunst des Pokerspiels beherrscht, hat die Chance, mit seinen Gewinnen seinen Lebensunterhalt zu bestreiten. Sie dauern nur wenige Sekunden und bieten Ihnen die Möglichkeit, Ihr Spielbudget schnell zu erhöhen. Das Verde Casino bietet eine breite Auswahl an Spielen für jeden Geschmack. Jede Woche können Sie bis zu 2.000 € zurückerhalten, um einen Teil Ihrer Verluste auszugleichen und Ihnen eine zweite Chance zu geben.
    Bevor man sich einem Tisch- oder Kartenspiel im Casino widmet, sollte man sich mit den Regeln vertraut machen. Dazu bieten wir unseren Spielern eine Reihe verschiedener Boni und regelmäßige Aktionen, wo es noch mehr Boni einzusammeln gibt.
    Jedes Spiel bietet etwas Einzigartiges, und das Spielgefühl gleicht dem Gewinn in Ihrer Lieblingslotterie. Jeder Slot bietet eine einzigartige thematische Reise – von adrenalingeladenen Abenteuern bis hin zu magischen Welten, die mit ihrer Vielfalt faszinieren. In Zusammenarbeit mit führenden Spieleentwicklern bietet das Casino ein einzigartiges und vollkommen sicheres Erlebnis, das Modernität mit Komfort verbindet. Ihr Punktestand bestimmt Ihre Position in der Rangliste, und nach Turnierende erhalten Sie einen Preis aus dem Preispool.

    References:
    https://online-spielhallen.de/nomini-casino-auszahlung-ein-umfassender-leitfaden/

  146. best online slots for real money says:

    Different games have different percentages for the bonus wagering contribution. Here you will find coupon codes for the welcome bonuses and 7Bit casino free chips. Use 7Bit casino no deposit bonus codes. Then use a 7Bit casino sign-up bonus code for the 2nd, 3rd, and 4th deposits (2DEP, 3DEP, and 4DEP). 7BitCasino players never stay empty-handed. Grab a welcome bitcoin bonus for newcomers.
    7Bit experts always cross-check the quality of mobile gameplay before adding games to our top slots roster. We sort the best online slots to play based on our 7Bit casino statistics. Try your luck in our top slots using cryptocurrencies at our Bitcoin online casino. Our experts have shortlisted the https://blackcoin.co/online-slots/ play. This is because our live dealer bitcoin casino is available on your mobile device. You may play slots, table, and card games in free demo versions.
    Any bitcoin online casinos have bonus offers that are available for slots. At 7BitCasino, we categorize Bitcoin slots by several categories, such as Hits with the most trending games among our players. We regularly enlarge our lobby with high-tech online games to provide a mind-blowing Bitcoin gambling experience to all players. Whether you are a slot lover, a BTC jackpot hunter, or a table games fan – you will find what you want at our bitcoin casino. At 7Bit, we don’t hide that crypto casino games are our passion, and we are players too.

  147. Paradise 8 Casino review says:

    We understand the fast-paced nature of online gambling, so we take off your shoulders the research part. Remember, playing for fun allows you to experiment with different settings without risking any money. If you don’t want to spend too much time with the register process, no verification casinos are your best bet. Most popular browsers like Google Chrome, Mozilla Firefox, and Safari are perfect for enjoying slots with no download. Playing your favorite free online slot machines is a breeze. The following are the steps to enjoy these exciting games without spending a dime.
    Swift verifications and rapid payouts cement convenience while robust cryptography and responsible gambling protocols safeguard activities for customers globally. In an increasingly crowded crypto gambling landscape, Wild.io has carved out a distinctive niche since its 2022 founding by merging innovation with entertainment. With so many strengths powering this nascent yet wildly popular platform, crypto gambling fans would be remiss not to give BC.Game a spin. For these reasons, JackBit represents an exciting new option that both recreational punters and devoted bettors should evaluate to appreciate a refined, innovative destination catering to all play styles. Most importantly, by championing player privacy through anonymous accounts and lightning fast crypto payouts, JackBit pushes iGaming forward responsibly.
    Slots are the most popular genre of both real-money and free casino games, rising above other favorites like free roulette or free blackjack. Remember to gamble responsibly and make the most of the opportunities available in the dynamic world of online casinos for real money. Mobile gambling apps offer the convenience of playing casino games anytime and anywhere. Live dealer casino games bring the authentic experience of a land-based casino to the online realm.

    References:
    https://blackcoin.co/e-wallet-casinos-australia-best-options-for-secure-gaming/

  148. casino login process says:

    Payment systems support a variety of payment methods with reasonable processing times that meet industry standards. A diverse selection of games caters to a wide range of preferences, and a variety of providers guarantees quality and variety. Licensed in Curacao, the company provides structured gameplay with clear terms and transparent operational processes. Email support offers more comprehensive assistance for complex issues requiring detailed investigation. The support structure incorporates live assistance during operational hours alongside self-service resources for common inquiries.
    This means you must stake the bonus amount a specific number of times before withdrawal. Examples on WinSpirit include Hold & Win jackpots and multipliers that significantly boost volatility during bonus sequences. Bonus mechanics such as free spins, expanding symbols, re-spins and Hold & Win features drive the biggest wins. They are typically higher volatility and can produce big payouts in bonus rounds. Megaways titles randomise reel symbols each spin, creating up to hundreds of thousands of ways to win.
    Solid lineup of pokies and a really polished live casino. More blackjack and themed slots are already on the release schedule. Using a Win Spirit casino promo code is easy—simply enter it in the provided field during account setup or when making a deposit. Once registered, the Win Spirit https://blackcoin.co/understanding-the-login-process-in-online-gambling/ is simple, requiring just your credentials to access your account instantly. The platform is designed with user convenience in mind, ensuring a smooth registration and login process. The platform is licensed to offer online casino and sports betting services.

  149. online casino Australia says:

    However, it’s always best practice to read the privacy policy of any casino where you spend money. Reputable casinos use military-grade encryption to safeguard your personal and financial information. That’s why they’re called “offshore casinos.” These are typically licensed by Curaçao, Anjouan, Malta, or Kahnawake rather than Australian authorities.
    Beyond blockchain protection, every game transaction is secured by 256-bit SSL encryption and PCI DSS compliance, the same level used by leading banks. Members can deposit or withdraw using Bitcoin, Ethereum, Litecoin, Dogecoin, Bitcoin Cash, or Tether all with no hidden fees or third-party delays. A major advantage of RocketPlay is its strong crypto support. Multiple currencies AUD, EUR, and CAD give added flexibility for bankroll management and bonus activation.
    Chat is available in the bottom-right corner and connects you to an agent within minutes, perfect for quick help with account, bonus, or payment issues. All transactions and player data are secured with 256-bit SSL encryption and stored on isolated servers protected by firewalls and intrusion-detection systems. It’s one reason many positive reviews highlight the brand’s reliability, fair operations, and commitment to responsible gaming.

    References:
    https://blackcoin.co/richard-casino-no-deposit-bonus-promo-codes-tournaments/

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.